Hoe kun je de kans op PML verkleinen?
Sommige MS-remmers hebben als zeldzame bijwerking PML. Artsen kunnen de kans op PML steeds beter inschatten en controleren. Hoe doen ze dit?
In het kort:
- Sommige MS-remmers verhogen de kans op PML, zoals natalizumab, fingolimod en dimethylfumaraat. De kans op PML is het hoogst bij natalizumab.
- Voordat je start met een behandeling met natalizumab, testen artsen met een bloedonderzoek of je het JC-virus hebt en of het actief is. Dit virus veroorzaakt PML.
- Als je wordt behandeld met fumaraten kijken artsen naar het aantal witte bloedcellen in je bloed.
- Als je het JC-virus hebt, controleren artsen regelmatig hoe actief het virus is. En hoe groot de kans op PML is.
- Heb je een verhoogde kans op PML en gebruik je natalizumab? Dan maken artsen regelmatig MRI-scans van de hersenen om te kijken of er tekenen zijn die passen bij beginnende PML.
- Artsen kunnen de behandeling met natalizumab aanpassen als dit veiliger is. Bijvoorbeeld door over te stappen op een andere MS-remmer.
Welke MS-remmers verhogen de kans op PML?
Sommige MS-medicijnen die het afweersysteem onderdrukken kunnen in zeldzame gevallen de kans op PML verhogen. Van alle MS-remmers is de kans op PML het grootst bij natalizumab. Toch is de kans om PML te krijgen tegenwoordig klein. Dit komt door verschillende voorzorgsmaatregelen. Bij andere MS-remmers kan PML in zeer zeldzame gevallen ook als bijwerking voorkomen. Bijvoorbeeld:
Hoe testen artsen of ik het JC-virus heb voordat ik start met een behandeling?
Voordat je start met natalizumab, onderzoeken artsen of je het JC-virus hebt. Als je dit virus hebt, maakt je lichaam bepaalde stoffen aan om het virus te bestrijden. Deze stoffen heten antistoffen. De hoeveelheid antistoffen geeft aan hoe actief het JC-virus is. Artsen kunnen met een bloedtest meten of antistoffen aanwezig zijn in je bloed. De test kan 2 uitslagen geven:
- Een positieve bloedtest. Als de test antistoffen aantoont, is de bloedtest positief. Je hebt het JC-virus en deze is actief in het lichaam.
- Een negatieve bloedtest. Als de bloedtest geen antistoffen aantoont, is de test negatief. Je hebt het JC-virus niet. Of het JC-virus is aanwezig in het lichaam, maar deze is inactief.
Wat betekent een negatieve bloedtest voor mijn behandeling?
Als de bloedtest negatief is, blijven artsen tijdens de behandeling met natalizumab regelmatig controleren of de test later positief wordt. Dit kan gebeuren als je het virus alsnog oploopt. Of als het virus dat in je lichaam aanwezig is, actief wordt. Artsen doen daarom elke 6 maanden een bloedtest om te controleren of je het JC-virus hebt. En of het virus actief wordt. Zo kunnen ze de kans op PML in de gaten houden.
Wat betekent een positieve test voor mijn behandeling?
Als je het JC-virus hebt, kijken artsen regelmatig naar de hoeveelheid antistoffen in je bloed. Deze hoeveelheid zegt iets over hoe actief het virus is. Is deze hoeveelheid laag? Dan is het JC-virus niet actief. En kan je afweersysteem het virus zelf bestrijden. De kans dat je PML krijgt tijdens de behandeling is dan erg klein. Is de hoeveelheid antistoffen in je bloed hoog? Dan is het virus actiever. Het afweersysteem kan het virus niet goed bestrijden. De kans op PML neemt toe.
Wat gebeurt er met de behandeling als ik een hoge kans heb op PML?
Soms vermoeden artsen dat je tijdens behandeling een verhoogde kans op PML hebt. Artsen adviseren dan om over te stappen op een behandeling die geen verhoogd risico op PML geeft. Ook maken artsen, als je natalizumab gebruikt, in zo’n geval regelmatig MRI-scans van de hersenen. Soms laat de scan al schade door beginnende PML zien voordat er klachten ontstaan. Zo kunnen artsen PML eerder ontdekken en het verloop van de ziekte verbeteren. Heb je een hoge kans op PML terwijl je natalizumab blijft gebruiken? Dan krijg je vaker een MRI-scan. Bijvoorbeeld elke 3 maanden.
Wanneer heb ik een hogere kans op PML?
- Als je het JC-virus hebt
- Als je in het verleden medicijnen hebt gebruikt die het afweersysteem verzwakken
- Als je al langer dan 2 jaar wordt behandeld met natalizumab en er veel antistoffen tegen het JC-virus in je bloed zitten.
- Als je wordt behandeld met S1P-modulatoren en fumaraten en je te weinig witte bloedcellen hebt die je beschermen tegen infecties.
Kunnen artsen de behandeling met MS-remmers aanpassen?
Soms moet de arts de behandeling aanpassen. Dit gebeurt wanneer de kans op PML hoog is. En als het niet meer veilig is om met behandeling door te gaan. Een arts kan 2 dingen doen:
De dosis van de MS-remmer verlagen
De dosis van de MS-remmer is de hoeveelheid die je krijgt. Heb je een verhoogde kans op PML? Dan kan de arts ervoor kiezen om toch door te gaan met de MS-remmer die deze kans verhoogt. Je krijgt natalizumab bijvoorbeeld elke 6 weken in plaats van elke 4 weken. Hierdoor neemt de kans op PML af. Dit wordt tegenwoordig standaard gedaan na 6 tot 12 maanden.
Overstappen van MS-remmer
De arts kan er ook voor kiezen om je te behandelen met een andere MS-remmer. De kans op PML wordt kleiner als je wisselt van MS-remmer. De arts bespreekt samen met jou welke behandeling dan het beste past bij jouw situatie.
Waarom zou ik me laten behandelen met een MS-remmer die de kans op PML verhoogt?
PML is een zeldzame bijwerking van sommige MS-remmers, zoals natalizumab. Artsen kunnen de kans op PML tegenwoordig goed inschatten en deze verkleinen. Bijvoorbeeld door:
- regelmatig een bloedtest te doen om het JC-virus te controleren
- vaker MRI-scans te maken om PML vroegtijdig op te sporen
- de tijd tussen de doseringen te verlengen
- over te stappen op een andere MS-remmer als dat nodig is
Artsen kiezen soms voor MS-remmers die een kans op PML geven, omdat deze medicijnen goed werken tegen MS. Ze kunnen aanvallen verminderen en verslechtering van de gezondheid remmen. De neuroloog en MS-verpleegkundige overleggen altijd samen met jou welke behandeling het beste bij jou past. En van welke bijwerkingen je last kunt krijgen.
Samen beslissen
Heb je MS? Dan is het belangrijk dat je mee kunt beslissen over de zorg die je krijgt. Ook als het gaat over de kans op PML. Beslissingen over behandelingen hebben gevolgen voor je leven. Het is belangrijk om samen met je zorgverlener te kiezen wat het beste bij jou past. Heb je vragen over je behandeling? Bespreek deze altijd met je neuroloog of MS-verpleegkundige.
Artikel met medewerking van:
- Marieke Wijnanservaringsdeskundig professional
- dr. J.J.J van EijkNeuroloog
- Martijn WijburgNeuroloog
Deskundigen dragen bij aan betrouwbare informatie op MS.nl.
Lees meer over hoe we als redactie keuzes maken.
Laatst bijgewerkt op: 15 september 2026