Wat is PML?
Sommige MS-remmers hebben als zeldzame bijwerking PML. Dit wordt veroorzaakt door het JC-virus. Sommige MS-remmers verzwakken het afweersysteem. Hierdoor wordt de kans op PML groter. Hoe zit dit?
In het kort:
- PML staat voor progressieve multifocale leuko-encefalopathie. Dit is een zeldzame aandoening waarbij er een infectie ontstaat in de hersenen.
- PML wordt veroorzaakt door het JC-virus. Meer dan de helft van de mensen in Nederland heeft dit virus. Als je gezond bent, word je hier niet ziek van.
- Als het afweersysteem langdurig erg verzwakt is, kan het JC-virus in zeldzame gevallen PML veroorzaken. Sommige MS-remmers hebben als zeldzame bijwerking PML.
- Er is geen behandeling tegen het JC-virus. Daarom moet je direct stoppen met de MS-remmer die PML veroorzaakt, zodat het afweersysteem zelf de infectie kan bestrijden.
- IRIS is een sterke afweerreactie tegen het JC-virus, waardoor ontstekingen en klachten tijdelijk kunnen verergeren.
Wat is PML?
PML is een zeer zeldzame ontsteking van de hersenen. PML staat voor progressieve multifocale leuko-encefalopathie. PML leidt tot het afsterven van hersencellen en het verlies van . Hierdoor werken zenuwen in de hersenen niet goed meer samen, en worden signalen slechter doorgegeven aan andere lichaamsdelen. Dit kan zorgen voor veel lichamelijke en psychische klachten. PML kan dodelijk zijn.
Hoe wordt PML veroorzaakt?
PML wordt veroorzaakt door het JC-virus. Meer dan de helft van de bevolking in Nederland heeft dit virus. Je loopt het meestal op tijdens de kindertijd. Als je dit virus hebt, blijft het inactief in je lichaam aanwezig. Bijvoorbeeld in:
- de lymfeklieren
- het beenmerg
- de nieren
- de milt
Wanneer is het JC-virus gevaarlijk?
Als je gezond bent, word je niet ziek door het JC-virus. Je afweersysteem zorgt ervoor dat het virus inactief blijft. Hierdoor krijg je geen klachten en word je niet ziek. Bij de meeste mensen is dit zo. Als je afweer langdurig verminderd is, kan het JC-virus in sommige gevallen actief worden. Is je afweer langdurig sterk verzwakt? Dan kan het JC-virus in zeldzame gevallen de hersenen binnenkomen en PML veroorzaken.
Kan PML voorkomen bij MS?
Sommige MS-medicijnen die het afweersysteem onderdrukken kunnen in zeldzame gevallen de kans op PML verhogen. Deze middelen kunnen het afweersysteem verzwakken. Hierdoor kan je lichaam zich minder goed beschermen tegen bacteriën en virussen. Bijvoorbeeld tegen het JC-virus. Van alle MS-remmers is de kans op PML het grootst bij natalizumab. Toch is de kans om PML te krijgen tegenwoordig klein. Dit komt door verschillende voorzorgsmaatregelen. Bij andere MS-remmers kan PML in zeer zeldzame gevallen ook als bijwerking voorkomen. Bijvoorbeeld:
Wanneer heb je een hogere kans op PML bij MS?
Als je MS hebt, is de kans op PML hoger als:
- je het JC-virus hebt
- je in het verleden medicijnen hebt gebruikt die het afweersysteem verzwakken
- je al langer dan 2 jaar wordt behandeld met natalizumab en er veel antistoffen tegen het JC-virus in je bloed zitten.
- je wordt behandeld met S1P-modulatoren en fumaraten en je langere tijd te weinig witte bloedcellen hebt die je beschermen tegen infecties.
Wat zijn de symptomen van PML?
De van PML en MS kunnen op elkaar lijken. Dit komt omdat beide aandoeningen de hersenen beschadigen. Net als bij MS kunnen de klachten per persoon verschillen. Dit hangt af van de plek in de hersenen waar de ontsteking zit. Soms ziet de arts PML op een MRI-scan nog voordat je klachten hebt. Voorbeelden van klachten bij PML zijn:
- toenemende zwakte in armen of benen
- moeite om je evenwicht te bewaren
- problemen met zien
- geheugenverlies
- problemen met denken of praten
- verandering van je persoonlijkheid
- epilepsie
Diagnose stellen: is het PML?
Vermoedt een arts dat je PML hebt? Dan kan deze een aantal onderzoeken uitvoeren. Bijvoorbeeld een:
Bloedtest
Een arts neemt met een naald een beetje bloed bij je af. In het bloed is te zien of er antistoffen aanwezig zijn. Dit zijn stoffen die het lichaam aanmaakt, als het JC-virus actief is. Heb je een hoge hoeveelheid van deze antistoffen in je bloed? Dan is de kans dat je PML krijgt groter.
MRI-scan
Een arts kan met een MRI-scan onderzoeken of de hersenen zijn beschadigd. Heb je PML? Dan ziet de arts op de scan beschadigingen in de hersenen die horen bij PML.
Ruggenprik
De arts haalt met een naald wat vocht uit het wervelkanaal. Dit wordt ook wel een lumbaalpunctie genoemd. De arts onderzoekt of het virus aanwezig is in het hersenvocht. Als het virus in hersenvocht wordt aangetoond dan heb je PML.
Hersenbiopsie
Is na een bloedtest, ruggenprik en MRI-scan niet duidelijk of je PML hebt? Dan kan een arts via een kleine operatie een stukje weefsel uit de hersenen halen. Het weefsel wordt onderzocht onder de microscoop. Zo kan de arts bepalen of je PML hebt.
Hoe wordt PML bij MS behandeld?
Er bestaan geen medicijnen tegen het JC-virus of die PML kunnen genezen. Verschillende middelen worden soms experimenteel voorgeschreven bij PML. Het is belangrijk om te stoppen met de MS-remmer die het afweersysteem onderdrukt. Hierdoor kan het lichaam zelf het JC-virus bestrijden. Om de MS-remmer sneller uit het lichaam te verwijderen, kan plasmaferese worden toegepast. Lukt het niet om PML onder controle te krijgen? Dan kun je overlijden.
Wat is plasmaferese?
Bij plasmaferese wordt het bloed via een machine gezuiverd, waarbij het plasma tijdelijk wordt verwijderd en vervangen. Plasma is het vloeibare deel van het bloed. Hierdoor kan natalizumab sneller uit het lichaam worden verwijderd.
Worden klachten minder als je stopt met de MS-remmer?
Klachten kunnen minder worden als je stopt met de MS-remmer. En als het afweersysteem is herstelt. Soms worden klachten juist tijdelijk erger door een sterke reactie van het afweersysteem dat het JC-virus opruimt. Dit heet de IRIS-reactie. IRIS ontstaat meestal enkele weken tot maanden nadat iemand stopt met een MS-remmer. Een arts kan IRIS herkennen aan klachten en met behulp van een MRI-scan. Bij een ernstige IRIS-reactie kan een arts medicijnen geven, zoals methylprednisolon. Als de hersenen te erg beschadigd zijn, kunnen klachten blijvend zijn.
Kun je de kans op PML verkleinen?
Je kunt er niet voor zorgen dat je het JC-virus niet krijgt. Als je het virus eenmaal hebt, blijft het in je lichaam aanwezig. Dit betekent niet dat je geen MS-remmers kunt gebruiken als je het JC-virus hebt. Artsen kunnen het JC-virus goed controleren. En de kans op PML verkleinen.
Artikel met medewerking van:
- Marieke Wijnanservaringsdeskundig professional
- dr. J.J.J van EijkNeuroloog
- Martijn WijburgNeuroloog
Deskundigen dragen bij aan betrouwbare informatie op MS.nl.
Lees meer over hoe we als redactie keuzes maken.
Laatst bijgewerkt op: 15 september 2026