Kritische blik op het hersenleeftijd/leefstijl-onderzoek (het nieuws-artikel van 3 september)

Dag Bram, ik ben benieuwd naar je filmpje, ik kan het vanavond kijken. Alvast wel een vraag, die bij mij opkwam toen ik het nieuwsbericht op de site las en nu weer, nu jij het noemt:

"roken, alcohol en een hoog BMI op je 18e hangen samen met een slechtere uitkomst."

Voor mij is die zin op meerdere manieren op te vatten. Gaat het om alcoholgebruik en roken op je 18e of om huidig alcoholgebruik en roken? Ik dronk op mijn 18e wel alcohol (best wat, in het weekend), maar sinds 20 jaar amper meer en sinds ca 5 jaar helemaal niet meer. Vandaar mijn vraag.

Ik weet dat het niet jouw onderzoek is, maar hopelijk weet jij toch wat er bedoeld wordt.

Hoi Renate10,
Het is inderdaad een onduidelijke zin. Het gaat over roken (hoeveelheid pakjaren rekenen ze meestal in studies) in algemene zin. Ophouden heeft ook een positief effect. Ook overmatig alcohol in het algemeen, maar daar is het wetenschappelijkbewijs minder sterk. Dan iets aparts, overgewicht tijdens de puberteit (hier nemen ze 18) lijkt ook gecorreleerd met een slechtere uitkomst volgens wetenschappelijke studies. Al die dingen zijn niet enorm overtuigend, en ik zou wat uit deze studie komt al helemaal met een hele flinke korrel zout nemen.

Maar ook al was je erg dik tijdens je puberteit, dan nog zou ik me nu geen extra zorgen maken. Een MS-medicijn dat bij je past, een gezonde leefstijl en sporten/bewegen zijn het beste dat je kunt doen.

Hoi Bram,

Ik vind het een heel informatief filmpje en goed om dit soort twijfels en kanttekeningen bij onderzoek te delen. Het doet me denken aan een onderzoek waaraan ik meedeed over MS en bewegen. Ik heb de eindconclusie nog niet gezien maar de terugkoppeling op individueel niveau was: U voldoet aan de beweegnorm maar u zit te veel.

Dat klopt, ik zit veel omdat ik niet meer onbeperkt kan staan en lopen. Ik hoop maar dat die nuancering ook terugkomt in de conclusies want ja bewegen is goed, en ik heb altijd veel bewogen, maar helaas kan ik dat niet meer zoals een paar jaar geleden. Maar een onderzoeker zou ook kunnen concluderen dat ik slechter scoor op de EDSS-schaal omdat ik te weinig beweeg...

Dus ik vind het heel nuttig dat je er zo kritisch naar kijkt en ik denk ook wel eens dat het goed zou zijn om MS patiënten actiever te betrekken bij dit soort onderzoek (opzet en conclusies). Of misschien gebeurt dat al?

Groeten van Marieke

Hoi Marieke,
Het probleem dat je aanraakt heet 'omgekeerde causaliteit'.
Bewegen en handicap beïnvloeden elkaar in beide richtingen, en die zijn moeilijk uit elkaar te trekken. (Mensen die veel bewegen hebben die daardoor minder last van MS -OF IS HET- Mensen die meer last van MS hebben bewegen daardoor minder -want bewegen is lastiger-?)

Onderzoekers corrigeren daarom vaak voor EDSS (of een handicap-maat naar keuze) aan het begin van een studie. Dan kijken ze of bewegen daarna nog verandering voorspelt. Maar zelfs dat is niet waterdicht. Als je lijf al achteruitgaat vóórdat dat in de meting te zien is beweeg je waarschijnlijk al minder. De score lijkt dan nog hetzelfde. Het enige echt sluitende antwoord is een gerandomiseerd beweegprogramma, en dat kun je niet los van iemands mobiliteit toewijzen. Die nuance verdwijnt inderdaad vaak in de eindconclusie van een onderzoek.

Goede onderzoekers benoemen dit meestal wel als beperking van hun studie.

Maar bij een opmerking als 'je zit teveel' naar aanleiding van zo'n onderzoek kun je je wenkbrauwen fronsen... Te veel voor wat?

Patiënten worden tegenwoordig steeds vaker betrokken bij de opzet van de studie, maar volgens mij niet bij de conclusies/wetenschap...

Hallo Bram,

Ik heb het filmpje bekeken. Zoals ik het ervaar, is het allemaal een beetje "vaag". Roken, alcohol, wenig beweging en overgewicht is voor iedereen slecht of je nu wel of geen ms of een andere aandoening hebt. Het blijft, naar mijn inziens, een inkoppertje. Ook is het jammer dat iedereen dezelfde leeftijd heeft. Het is veel leerzamer om een vergelijking te maken als er van beide groepen verschillende leeftijden zouden deelnemen. Dan kan er gekeken worden naar hoe de ontwikkeling is en of daar verschil zit bij beide groepen. Verder denk ik dat roken, alcohol, weing beweging en overgewicht altijd "slecht" zijn, maar hoeveel invloed dat fysiek heeft is ook afhankelijk van de genen. Dat zie je ook bij "gezonde" mensen. Ik vind het nieuwsbericht weinig verrassend. Leuk hoe je je licht laat schijnen op het nieuwsbericht. Wel interessant ook inderdaad. Bedankt.

Groeten Rivka

Hoi Rivka,
Dat roken, alcohol en weinig bewegen slecht zijn is nogal voor de hand liggend, dat geldt voor iedereen. En het klopt zeker dat genen een rol spelen bij hoe slecht het is voor je lichaam.
Maar bij mensen die al MS hebben, is roken niet alleen maar zo ongezond zoals voor iedereen. Het activeert het afweersysteem namelijk extra (daar kun je je vast wat bij voorstellen, al die piepkleine rookdeeltjes in je longen zetten je immuunsysteem aan om ze op te ruimen).
Wetenschappers hebben laten zien dat rokers met MS daardoor een hoger risico op meetbare achteruitgang hebben dan niet-rokers (ook daar spelen genen mee in hoe hard dat aankomt).

De kracht van Project Y is juist dat iedereen even oud is in die studie (allemaal geboren in 1966). Daardoor willen de onderzoekers uitzoeken wat MS zo verschillend laat verlopen tussen mensen. Leeftijd beïnvloedt bijna elke meting. Door die gelijk te houden, zien de onderzoekers zuiverder wat met MS zelf te maken heeft.
Trouwens jouw idee, verschillende leeftijden vergelijken, is ook heel waardevol. Het beantwoordt hoe iets zich over tijd ontwikkelt (wat beter bij die studie past trouwens waar het hier over ging). Maar dat is heel lastig om te doen. Het vraagt een heel ander ontwerp, waarbij dezelfde grote groep mensen jarenlang gevolgd worden.