Bezuinigen op de WIA: wie wordt hier "geprikkeld"?

Het nieuwe kabinet wil flink bezuinigen op uitkeringen voor mensen die ziek zijn en niet meer kunnen werken. Het kan gaan om honderden euro's per maand minder. Het argument? Een lagere uitkering zou ons "prikkelen" om weer aan het werk te gaan.

Ik wil daar even iets over zeggen. Want dit gaat ook over mij.

Eerst even: wat is de WIA eigenlijk?

Veel mensen horen de afkortingen WIA, WGA en IVA, maar weten niet precies wat ze betekenen. Even in het kort.

De WIA staat voor Wet werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen. Het is de wet die regelt dat je een uitkering krijgt als je door ziekte niet meer (volledig) kunt werken. Na twee jaar ziekte beoordeelt het UWV hoeveel procent arbeidsongeschikt je bent. Ben je meer dan 35% arbeidsongeschikt? Dan krijg je een WIA-uitkering.

Binnen de WIA zijn er twee soorten uitkeringen:

• De WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten). Die krijg je als je gedeeltelijk kunt werken, of als je nu niet kunt werken maar er kans is dat het beter wordt. Je krijgt 70% van je oude loon.

• De IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten). Die krijg je als je 80 tot 100% arbeidsongeschikt bent én er weinig kans is op herstel. Je krijgt dan 75% van je oude loon, en je hoeft niet steeds opnieuw gekeurd te worden.

Dat verschil van 5% en het wegvallen van herkeuringen is er niet zomaar. Het is er omdat deze groep het hardst getroffen is. Mensen in de IVA hebben de minste kans om ooit weer te kunnen werken.

Ik heb zelf een IVA-uitkering. Niet van de ene op de andere dag — het was een lang proces van ziek worden in 2014, steeds minder kunnen werken, gekeurd worden en
uiteindelijk volledig arbeidsongeschikt verklaard worden in 2016.

Foto: Arbeidsongeschiktheid is niet iets dat je overkomt op één dag — maar er is wel een moment dat je de papieren tekent. [aan mijn keukentafel in Den Bosch onderteken ik de papieren van het UWV, 2016]

Wat wil het kabinet veranderen?

Het kabinet van D66, VVD en CDA wil twee dingen doen. Ze stapelen zich op, en dat maakt het zo ingrijpend.

Maatregel 1: het maximumdagloon gaat 20% omlaag (vanaf 2029)

Je uitkering wordt berekend op basis van je oude loon. Maar daar zit een plafond op: het maximumdagloon. Dat plafond wil het kabinet 20% verlagen. Daardoor krijgen zo'n 160.000 mensen een lagere uitkering. Voor de hoogste inkomens kan dat oplopen tot €926 bruto per maand minder.

Belangrijk: deze maatregel geldt voor iedereen die een uitkering heeft. Dus ook voor mensen die nu al in de WIA zitten.

Maatregel 2: de IVA wordt afgeschaft (vanaf 2030)

Nieuwe aanvragers krijgen geen IVA meer. Iedereen komt dan in de WGA terecht, op 70% in plaats van 75%. Dat scheelt 5% van je dagloon.

Wat betekent dat concreet? Iemand die vanaf 2030 volledig arbeidsongeschikt wordt met een modaal inkomen (€3.700 bruto per maand) krijgt straks €185 per maand minder dan onder het huidige stelsel. Bij een lager inkomen van €2.500 is dat €125 per maand minder. Het is dus niet alleen een probleem voor hoge inkomens.

Wel belangrijk: mensen die nu al een IVA-uitkering hebben, houden hun rechten. Het coalitieakkoord zegt dat bestaande IVA'ers niet geraakt worden door deze specifieke maatregel.

Maatregel 3: de WW wordt korter

De WW-duur gaat van twee jaar naar één jaar. Dat klinkt als iets dat alleen werklozen raakt, maar het werkt ook door in de WIA. De loongerelateerde fase van je WGA-uitkering wordt daardoor korter. Je belandt sneller op een lagere vervolguitkering.

"Alleen de hoogste inkomens"

Het kabinet presenteert dit als een maatregel die vooral hoge inkomens raakt. Maar dat klopt niet.

Iemand die als politieagent werkte op hbo-niveau valt al boven het nieuwe plafond. Een ICT'er of projectmanager ook. Geen topinkomens.

En vergeet niet: eenmaal in de WIA zit je al op 70 of 75% van je oude loon. Niemand in de WIA heeft nog een "hoog inkomen." Zoals iemand in het NRC het zei: er zit al een groot verschil tussen het loon dat je ooit had en de uitkering die je nu krijgt.

En die hogere uitkering is niet zomaar een cadeautje. De WIA is een verzekering. Wie meer verdiende, heeft meer premie betaald. Je hebt dat recht opgebouwd. Dat is hoe een verzekering werkt.

Wat ik zelf ook merk: mensen om mij heen maken carrière. Ze groeien door, krijgen meer verantwoordelijkheid, verdienen meer. Mijn uitkering blijft hetzelfde — afgezien van een beetje inflatiecorrectie. Je valt niet alleen terug als je ziek wordt. Je loopt elk jaar verder achterop.

Een brandend huis

Wat ook opvalt: bij de afschaffing van de IVA kiest het kabinet ervoor om alleen nieuwe aanvragers te raken. Maar bij het maximumdagloon maakt het die keuze niet — daar worden ook bestaande uitkeringen verlaagd.

Vier hoogleraren socialezekerheidsrecht noemen dit in het NRC een inbreuk op het eigendomsrecht. Die opgebouwde rechten achteraf doorbreken bij mensen die al ziek zijn — dat is als een brandend huis dat je niet meer kunt verzekeren, maar dan omgekeerd. Je hebt premie betaald, en nu wordt je uitkering alsnog verlaagd.

Het kabinet moet een "dringende noodzaak" aantonen om dit te rechtvaardigen. Volgens de hoogleraren is "meer geld voor defensie" daar niet voldoende voor.

De prikkel die niet bestaat

Wat me het meest raakt is dat woord: prikkel. Alsof wij in de WIA zitten omdat het zo lekker betaalt. Alsof een lager bedrag op je rekening ervoor zorgt dat je ineens wél kunt werken.

Ik kan niet meer werken op de gewone manier. Maar ik doe wel iets. Met Stichting MS in Beeld maak ik educatieve video's over MS. Ik leg wetenschappelijk onderzoek uit in begrijpelijke taal, voor de duizenden mensen met MS en hun naasten. Dat doe ik als vrijwilliger. Niet omdat ik "geprikkeld" ben, maar omdat ik geloof dat goede informatie het verschil maakt.

Dat werk kan ik doen omdat ik de financiële zekerheid heb van mijn uitkering. Ik hoef mijn beperkte energie niet te besteden aan het najagen van betaald werk dat met mijn beperkingen misschien niet eens lukt.

En hier zit de ironie. Stel dat ik door financiële druk gedwongen word om mijn tijd anders in te vullen. Dan sneuvelt als eerste mijn vrijwilligerswerk. Minder video's, minder voorlichting. De gemeenschap wordt er niet beter van...

En ik ben niet de enige. Overal in Nederland zetten chronisch zieken en mensen met een beperking zich vrijwillig in. Als ervaringsdeskundige, als mantelzorger, als bestuurslid. Die bijdrage staat op geen enkele begroting in Den Haag.

Hoe nu verder?

Het goede nieuws: dit is een minderheidskabinet met 66 van 150 zetels in de Tweede Kamer. De plannen moeten nog door de Tweede én Eerste Kamer, en daar is op dit moment geen meerderheid voor. De vakbonden CNV en FNV zijn fel tegen. GroenLinks-PvdA heeft gezegd dat ze zonder afspraken met de vakbonden niet meedoen. En de maatregelen staan pas gepland voor 2029 en 2030.

Maar zolang deze plannen op papier staan, is de onzekerheid er. En onzekerheid is voor mensen met een chronische ziekte niet abstract. Het is stress, het is zorgmijding, het is wakker liggen. En dat maakt ons niet gezonder.

De MS Vereniging Nederland volgt dit samen met Ieder(in) en de Patiëntenfederatie op de voet. En er is genoeg dat je zelf kunt doen:

• Teken de petitie van de FNV tegen de afbraak van WIA en WW: fnv.nl/acties/stop-de-afbraak-van-de-wia-en-ww

• Lees wat de vakbonden vinden op de actiepagina van het CNV: cnv.nl/campagnes/stop-de-wia-afbraak

• Lees de reactie van Ieder(in) namens mensen met een beperking of chronische ziekte: iederin.nl/reactie-regeerakkoord-2026

• Lees wat de MS Vereniging schrijft over de gevolgen: msvereniging.nl/financiele-positie-mensen-met-ms-onzeker-door-coalitieakkoord

• Mail je Kamerlid. Dit is een minderheidskabinet — elke stem telt. Op tweedekamer.nl/kamerleden vind je alle Kamerleden. Klik op een naam voor het e-mailadres (meestal voornaam.achternaam@tweedekamer.nl). Zoek de woordvoerders sociale zaken van de oppositiepartijen, of mail de Kamerleden uit je eigen regio. Het hoeft geen lang verhaal te zijn: vertel wie je bent, wat je hebt, en wat deze bezuiniging voor jou betekent.

• Deel je verhaal. Hier op MS.nl, op sociale media, waar dan ook. Hoe zichtbaarder we zijn, hoe moeilijker het wordt om ons over het hoofd te zien.